Πριν από δύο χρόνια, η Λουκία Θωμοπούλου, εμπνεύστρια, ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της Biennale of Contemporary Keramics, μας σύστησε στη Σαντορίνη την πρώτη διεθνή Μπιενάλε Κεραμικής στην Ελλάδα. Το 2026, ο θεσμός επιστρέφει με τη δεύτερη διοργάνωσή του στη Ρόδο, σαφώς πιο ώριμος, πιο εξωστρεφής και πιο φιλόδοξος: με 42 καλλιτέχνες από 18 χώρες, με έργα που απλώνονται σε πέντε ιστορικούς χώρους της Μεσαιωνικής Πόλης και με μια επιμελητική πρόταση που μετατρέπει το νησί σε ζωντανό πεδίο σύγχρονης κεραμικής τέχνης.
Με τίτλο Where the Day Starts / Εκεί που Αρχίζει η Μέρα, η BCK 2026 αντλεί από τον Ήλιο, τη Μεσόγειο, τη γεωγραφία και το ιστορικό παλίμψηστο της Ρόδου. Από το Αρχαιολογικό Μουσείο και την Παναγία του Κάστρου μέχρι την Οπλοθήκη de Milly, την Κοσμητική Συλλογή Ρόδου και την πλατεία Κλεόβουλου του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου, η έκθεση διαμορφώνει μια διαδρομή όπου η κεραμική συνομιλεί με την ιστορία, το φως και τις πολλαπλές ταυτότητες του νησιού.
Η φετινή εντυπωσιακή ανάπτυξη της Μπιενάλε οφείλεται και στη συνεισφορά των δύο επιμελητριών που συνυπογράφουν την έκθεση μαζί με τη Λουκία Θωμοπούλου. Όπως ανέφερε η ίδια στον χαιρετισμό της έναρξης, η Anissa Touati «πίστεψε στο όραμα της Μπιενάλε και συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της φετινής διοργάνωσης, φέρνοντας σημαντικούς καλλιτέχνες και ανθρώπους της τέχνης από όλο τον κόσμο», ενώ η Σταματία Δημητρακοπούλου, «με την εμπειρία της και τον στρατηγικό της τρόπο σκέψης, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη και την αναγνωρισιμότητα της διοργάνωσης στην Ελλάδα και το εξωτερικό».
Η Anissa Touati, διεθνώς αναγνωρισμένη επιμελήτρια και ερευνήτρια στο Brown University, όπου αναπτύσσει την έννοια των «Αλληλένδετων Κληρονομιών του Χώρου» (Intertwined Legacies of Space), φέρνει στη Ρόδο μια μακρά διαδρομή γύρω από τη Μεσόγειο ως χώρο κυκλοφορίας, ανταλλαγών και διασυνδεδεμένων ιστοριών. Έχει διατελέσει guest curator στο Musée d’Art et d’Histoire της Γενεύης, curator-at-large στο Paris Internationale και καλλιτεχνική διευθύντρια του Contemporary Istanbul, όπου εισήγαγε την έννοια της μεσογειακότητας (Mediterraneanism).
Με αυτή την επιμελητική ματιά, μάς μίλησε για τη Ρόδο ως έναν τόπο όπου οι ιστορίες, οι μνήμες και οι πολιτισμικές διαδρομές της Μεσογείου επιστρέφουν στο παρόν μέσα από τη σύγχρονη κεραμική. Αναφέρθηκε στη Μεσαιωνική Πόλη ως ένα ζωντανό εκθεσιακό σώμα, στον χώρο ως φορέα εμπειριών και στην κεραμική ως γλώσσα που μεταφέρει μνήμη, τελετουργία και κοινές ιστορίες.
Ποια είναι η κεντρική ιδέα πίσω από το Where the Day Starts / Εκεί που Αρχίζει η Μέρα;
Είναι η Μεσόγειος ως ένα ζωντανό, κυκλοφορούν πεδίο συνδέσεων, όπου οι πολιτισμοί διαμορφώνονται συνεχώς μέσα από την κίνηση, τη μετάδοση και τον μετασχηματισμό. Λαμβάνοντας τη Ρόδο ως το σημείο «όπου αρχίζει η μέρα», η έκθεση πλαισιώνει το νησί ως τόπο ανάδυσης, τόσο μυθολογικά όσο και συμβολικά, έναν τόπο όπου ιστορίες, παραδόσεις και μέλλοντα συναντιούνται και επανενεργοποιούνται. Από τη δική μου οπτική, αφορά το να γίνουν ορατές αυτές οι βαθιές συνέχειες: το πώς τεχνικές, μορφές και φαντασιακά, έχουν διασχίσει ακτές επί αιώνες και συνεχίζουν να αντηχούν σήμερα.
Η έκθεση το φέρνει αυτό στο παρόν, μέσα από σύγχρονα έργα που επανεξετάζουν ενεργά την κοινή κληρονομιά της Μεσογείου ως κάτι ρευστό, διασυνδεδεμένο και διαρκώς εν τω γίγνεσθαι.
Πώς ζωντανεύει στη Ρόδο η έννοια των «Διαπλεκόμενων Κληρονομιών του Χώρου»;
Οι «Αλληλένδετες Κληρονομιές του Χώρου» (Intertwined Legacies of Space) αντιμετωπίζουν τον πολιτισμό ως κάτι εγγενώς πορώδες, ποτέ σταθερό, πάντα σε κυκλοφορία, που εκτείνεται πέρα από τον εαυτό του. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το πώς οι μορφές, οι χειρονομίες και οι μνήμες ταξιδεύουν, διασπείρονται και επανεμφανίζονται αλλού, δημιουργώντας απρόσμενες συνέχειες ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφίες.
Η Ρόδος καθιστά αυτή τη συνθήκη ορατή. Η έκθεση ξεδιπλώνεται μέσα από στρώματα ιστοριών, μνημών, οικειοτήτων και σιωπών, με έργα που κατοικούν τους χώρους εκ των έσω: ορισμένα είναι νέες αναθέσεις, δημιουργημένες ως απάντηση σε συγκεκριμένα επίπεδα του νησιού, ενώ άλλα είναι προϋπάρχοντα έργα που μπαίνουν σε διάλογο με τη μυθολογία του, το φως του και τη μεσογειακή του θέση.
Η έκθεση φέρνει κοντά καλλιτέχνες από όλη την περιοχή και γίνεται μια συλλογική ανάγνωση αυτών των διασυνδέσεων, όπου ο χώρος γίνεται αντιληπτός ως κάτι που διαμορφώνεται συνεχώς από ό,τι τον διαπερνά, ό,τι παραμένει μέσα του και ό,τι επανεμφανίζεται με τον χρόνο.
Πώς διαμορφώνει η Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου την εμπειρία της Μπιενάλε;
Είναι η ίδια η δομή της έκθεσης. Καθώς κινείσαι μέσα σε αυτήν, δεν συναντάς έργα σε ουδέτερους χώρους· τα βιώνεις μέσα σε τόπους που ήδη φέρουν μνήμη και ίχνη ζωής. Αυτό μετατρέπει την Μπιενάλε σε μια χωρική διαδρομή. Η πόλη χορογραφεί την εμπειρία: κάθε έργο αναδύεται από το πλαίσιό του, το απορροφά και, με τη σειρά του, επανενεργοποιεί τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ίδιο τον τόπο.
Τι είναι ιδιαίτερο στην παρουσίαση σύγχρονης τέχνης σε τόσο ιστορικούς χώρους;
Αυτοί οι χώροι είναι ήδη φορτισμένοι με ιστορία, μνήμη και νόημα. Δεν βρίσκονται σε ουδέτερες συνθήκες· απορροφούν, αντανακλούν και μερικές φορές διαταράσσουν ό,τι ήδη υπάρχει εκεί. Αυτό δημιουργεί ένα διαφορετικό είδος προσοχής, όπου ο θεατής κινείται διαρκώς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, και όπου το έργο γίνεται ένας τρόπος να ξαναδιαβαστεί ο ίδιος ο χώρος.
Αυτό που είναι επίσης ιδιαίτερο είναι η ένταση της συνάντησης. Σε αυτούς τους ιστορικούς χώρους, οι καλλιτέχνες καλούνται να εμπλακούν άμεσα με την αρχιτεκτονική και τις ιστορίες της. Τα έργα δεν μπορούν να παραμείνουν αυτόνομα· πρέπει να διαπραγματευτούν, να προσαρμοστούν και τελικά να γίνουν ένα με τη δομή. Αυτό δημιουργεί μια σχεδόν οικεία σχέση ανάμεσα στο έργο και τον τόπο. Το παρελθόν δεν είναι κάτι μακρινό· γίνεται υλικό με το οποίο εργάζονται οι καλλιτέχνες, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει το έργο και τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής βιώνει τόσο το έργο τέχνης όσο και τον χώρο.
Η BCK 2026 κοιτά έντονα προς τη Μεσόγειο. Τι σημαίνει για εσάς η έννοια της «μεσογειακότητας» στη σύγχρονη τέχνη;
Για μένα, η μεσογειακότητα είναι ένα κριτικό εργαλείο με το οποίο εργάζομαι εδώ και χρόνια, προκειμένου να σκεφτώ πώς οι πολιτισμοί διαμορφώνονται μέσα από την εγγύτητα, την κυκλοφορία και τη διαπλοκή. Αντιστέκεται στην ιδέα μιας σταθερής ταυτότητας ή αισθητικής. Αυτό που ονομάζω μεσογειακότητα είναι ακριβώς αυτή η πορώδης συνθήκη: το πώς μορφές, τεχνικές και φαντασιακά ταξιδεύουν, επεκτείνονται και επανεμφανίζονται σε διαφορετικές ακτές, σαν μια συνεχής εκδίπλωση και όχι σαν μια οριοθετημένη επικράτεια.
Έτσι, στην Μπιενάλε, η Μεσόγειος είναι ταυτόχρονα γεωγραφική και εννοιολογική. Η γεωγραφία αγκυρώνει το έργο -πρόκειται για καλλιτέχνες συνδεδεμένους με την περιοχή- αλλά εννοιολογικά λειτουργεί ως ένα πεδίο σχέσεων, όπου ιστορίες, υλικά και ευαισθησίες διασταυρώνονται και μετασχηματίζονται διαρκώς. Η Μεσόγειος υπήρξε πάντα ένας χώρος κυκλοφορίας μορφών, τεχνικών και γνώσης, αλλά και ένας χώρος πάνω στον οποίο προβάλλονται, επανερμηνεύονται και μετασχηματίζονται νοήματα. Επομένως, αν υπάρχει μια «μεσογειακή ευαισθησία», αυτή βρίσκεται σε αυτή την πυκνότητα και ρευστότητα, στον τρόπο με τον οποίο όλα συνδέονται μεταξύ τους, υλικά και συμβολικά.
Πηγή: monopoli.gr
