Στη Μεγάλη Γιορτή του Γαστρονόμου η μεγάλη παράδοση της αγγειοπλαστικής της Σίφνου ζωντάνεψε από την οικογένεια Λεμπέση κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια του κοινού.
Η σκηνή έλαμπε από τα γυαλωμένα κεραμικά με τα ζωηρά τους χρώματα. Γαβάθες, πιάτα και πιατέλες, στάμνες, μαστέλα και τσικάλια άστραφταν κάτω από τα φώτα. Ήταν τα κεραμικά της οικογένειας Λεμπέση από τη Σίφνο, μιας φαμίλιας που ανέβηκε στη σκηνή Ε της Μεγάλης Γιορτής του Γαστρονόμου, για να μας δείξει ένα μικρό δείγμα της τέχνης της.
Ο Γιάννης Λεμπέσης, καθισμένος στον χαρακτηριστικό πλάγιο τροχό της Σίφνου, πλάθει μια στάμνα.
Τα 30 λεπτά που είχαν στη διάθεσή τους ήταν πολύ λίγος χρόνος για να μας αφηγηθούν την ιστορία τους, αλλά αρκετά για να πάρει το κοινό μια ιδέα τού πόσο σπάνια και δύσκολη ήταν και εξακολουθεί να είναι τούτη η τέχνη. Πάνω από έναν αιώνα βαστά η ιστορία της οικογένειας Λεμπέση στην κεραμική, όπως εξήγησε η αρχισυντάκτρια του Γαστρονόμου, Χριστίνα Τζιάλλα. Σήμερα, ο Νίκος Λεμπέσης, τέταρτη γενιά, συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση όπως την έμαθε από τον πατέρα του, τον Γιάννη. «Από μικρός πήγαινα στο εργαστήριο τα καλοκαίρια και ένιωθα ότι μου αρέσει η δημιουργία», είπε με αφοπλιστική απλότητα ο Νίκος, όσο ο πατέρας του –καθισμένος λοξά μπροστά στον χαρακτηριστικό σιφναίικο, πλάγιο τροχό (τον οποίο μας παραχώρησε για την εκδήλωση η βιοτεχνία κεραμικών IASON) – έδινε με τα χέρια του ζωή στον πηλό.
Τούτος ο ιδιαίτερος τροχός μπορεί να καταπονεί περισσότερο τη μέση, «είναι όμως πιο παραγωγικός, βάζεις περισσότερη δύναμη και βγαίνουν περισσότερα κομμάτια», εξήγησε ο Γιάννης Λεμπέσης. «Γεννήθηκα στη λάσπη», συνέχισε, καθώς περιέγραψε πώς έμαθε από παιδί την τέχνη μέσα στο εργαστήρι του πατέρα του, στην παραθαλάσσια Χερρόνησο της Σίφνου. Από εκεί τα κεραμικά έφευγαν με καΐκια προς όλη την Ελλάδα, μέχρι και την Αίγυπτο. Στη λάσπη του χαρακτηριστικού κόκκινου σιφναίικου αργίλου έμαθε ο Γιάννης να φτιάχνει και τη στάμνα, το δυσκολότερο από όλα τα αγγεία. «Υπήρχαν οι τσικαλάδες και οι σταμνάδες», εξήγησε στο κοινό. «Οι σταμνάδες κάμανε και τσικάλια. Οι τσικαλάδες όμως δεν κάμανε στάμνα, γιατί ήταν δύσκολη. Όποιος κάνει στάμνα είναι τέλειος, αλλά, τελικά, ποτέ δεν είναι κανείς τέλειος. Πάντα μαθαίνεις. Εγώ είμαι 75 χρονών και ακόμα μαθαίνω». Ο ίδιος έμαθε από μικρός και το σκάψιμο του αργίλου με το χέρι, το κοσκίνισμα και ανακάτεμά του με νερό για να γίνει η σωστή λάσπη, το στέγνωμα και τελικά το ψήσιμο των αγγείων στο καμίνι με τη φωτιά.
Ο ηλεκτρισμός έφερε αλλαγές και ευκολίες, αλλά η ίδια η τέχνη και η αγάπη για δημιουργία πρέπει να κυλάνε στο αίμα. Είναι τέχνη που θέλει και ανοιχτό μυαλό, να δέχεσαι τις νέες ιδέες, όπως αυτές που έφερε η Ελληνοαμερικανίδα καθηγήτρια στη Σχολή Καλών Τεχνών της Μινεσότα, Νταϊάν Κατσιαφίκα, που γνώρισαν και η οποία τους έδωσε την ιδέα για τα πολύχρωμα πλουμίσματα των αγγείων. Η μητέρα του Γιάννη Λεμπέση, Κατερίνα, η περίφημη γιαγιά Κατέ, ήταν αυτή που πρώτη άρχισε να ζωγραφίζει στα κεραμικά. Ξεκίνησε με δέντρα και κοτούλες και συνέχισε με πλάσματα αληθινά και φανταστικά, με χρώματα κάθε λογής, πάλεψε με τεχνικές και χρωστικές και δημιούργησε τον πολύχρωμο κόσμο σήμα κατατεθέν των κεραμικών της οικογένειας. Οι νεότερες γενιές τα συνέχισαν, τα εξέλιξαν και τα ανέδειξαν. Πάνω στη σκηνή, ο Νίκος και η σύζυγός του, Μαρία Μαϊοπούλου, είναι σκυμμένοι πάνω από πιατέλες και με τα πινέλα τους δίνουν ζωή σε ψαράκια, καΐκια και χταπόδια, λουλούδια, ελάφια και πουλιά μέσα από τα δικά τους, πλέον, αναγνωρίσιμα σχέδια.
Δεν ήταν εύκολη αυτή η νεωτερικότητα για τον Γιάννη Λεμπέση, αλλά με τον καιρό προσαρμόστηκε και έβαλε κι εκείνος τα δικά του σχέδια, τα καΐκια. Περισσότερο όμως τα χέρια του πλάθουν, από τα πιο απλά σχέδια μέχρι τα πιο δύσκολα, όπως τις στάμνες και τους «φλάρους», τα χαρακτηριστικά αγγεία με τα τρία πλάγια στόμια που τοποθετούν στις καμινάδες των σιφναίικων σπιτιών για να φεύγει καλύτερα ο καπνός. «Τώρα τελευταία ασχολείται πολύς κόσμος, στο νησί υπάρχουν 15 εργαστήρια, αλλά σε τέτοιο επίπεδο που ασχολούμαστε εμείς, που να ξέρουν τον τροχό και τη στάμνα, είναι ελάχιστοι μαστόροι. Εμείς είμαστε οι πιο παλιοί», είπε ο Νίκος Λεμπέσης και ο πατέρας του συμπλήρωσε: «Σήμερα πλέον τα νέα παιδιά δεν θέλουν τον τροχό, προτιμούν τα καλούπια. Εμείς τα κάνουμε όλα στο χέρι, ακόμη και τα πιάτα». Πάνω στη σκηνή ζουζούνιζαν χαρούμενα τα παιδιά του Νίκου, ο Ίωνας και ο Χρύσανθος, η πέμπτη γενιά, που έδειχναν απόλυτα εξοικειωμένοι με όσα γίνονται γύρω τους, βοηθούσαν, παρότρυναν, δοκίμαζαν. Θα συνεχίσουν άραγε την τέχνη των προγόνων τους; ρωτάει η Χριστίνα Τζιάλλα. «Μακάρι», λέει ο Νίκος. Μακάρι, λέμε κι εμείς. Ίσως κι αυτά κάποια στιγμή να νιώσουν, όπως ο πατέρας τους, ότι απλώς τους αρέσει να δημιουργούν.
Πηγή: gastronomos.gr
